W dniu 13 kwietnia 2026 roku zmieniają się zasady dotyczące kontroli zwolnień lekarskich. Zgodnie z przepisami Ustawy z dnia 18 grudnia 2025 roku o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r. poz. 26) świadczenie może zostać cofnięte w przypadku wykonywania pracy zarobkowej oraz podejmowania aktywności niezgodnej z celem zwolnienia.
Definicja pracy zarobkowej nie pozostawia wątpliwości – jest to każda czynność zarobkowa, niezależnie od stosunku prawnego na podstawie którego jest podejmowana. Ustawodawca dopuścił natomiast wykonywanie na zwolnieniu czynności incydentalnych, które nie mają konsekwencji w postaci odebrania świadczenia przez ZUS. Za czynności incydentalne uważa się takie czynności, których podjęcia – mimo zwolnienia od pracy – wymagają istotne okoliczności. Jest to np. przekazanie ważnej informacji lub podpisanie istotnego dla firmy dokumentu. Ważną okolicznością nie są natomiast polecenia przełożonego.
Jako aktywność niezgodną z celem zwolnienia można uznać wszelkie działania, które mogą utrudnić wyleczenie i wydłużyć rekonwalescencję, czyli np. aktywność fizyczna przy braku jej zalecenia, prace remontowe czy forsowne podróże.
Kontrolerzy z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych mają prawo do wylegitymowania pracownika, zbierania informacji od pracodawcy i lekarza oraz do wejścia do miejsca pobytu pracownika przebywającego na zwolnieniu. W przypadku tego ostatniego nieobecność chorego pracownika nie oznacza automatycznie odebrania świadczenia, lecz trzeba tę nieobecność uzasadnić np. wizytą u lekarza lub koniecznością zrobienia zakupów spożywczych.
Nowe zasady dotyczące kontroli zwolnień wymusiły także określenie nowych wzorów upoważnień do przeprowadzenia kontroli. W Dzienniku Ustaw zostało opublikowane Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2026 r. w sprawie wzoru upoważnienia do przeprowadzenia kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy i wzoru protokołu tej kontroli. Rozporządzenie określa dwa wzory:
- wzór upoważnienia do przeprowadzenia kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy;
- wzór protokołu kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy.
Rozporządzenie również wchodzi w życie z dniem 13 kwietnia 2026 roku.
