Od 13 kwietnia 2026 r. obowiązują zmiany w zakresie przeprowadzania kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem – na mocy ustawy z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r., poz. 26).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 Ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa utrata prawa do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy następuje w sytuacji, gdy w okresie orzeczonej niezdolności do pracy ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową lub podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia.
Za pracę zarobkową uznawana jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Natomiast aktywność niezgodna z celem zwolnienia rozumiana jest jako wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.
Podstawę do wszczęcia przez ZUS postępowania w sprawie ustania prawa do zasiłku chorobowego, zasiłku opiekuńczego lub świadczenia rehabilitacyjnego stanowi protokół kontroli. Wynika to bezpośrednio z art. 68e ust. 7. ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, a protokół kontroli jest podstawą do wydania przez ZUS decyzji, której konsekwencją jest utrata prawa do zasiłku. Potwierdził to ZUS w wydanym 7 kwietnia 2026 roku stanowisku. Jednocześnie Zakład wskazał, że przypadek, gdy kontrola była przeprowadzana za okres niezdolności do pracy, za który przysługuje wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy, o którym mowa w art. 92 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (…). W takim przypadku Zakład nie będzie uprawiony do wydania decyzji, ponieważ wynagrodzenie to finansowane jest ze środków płatnika składek. (…)”.
Art. 92 Kodeksu pracy dotyczy przypadków niezdolności do pracy w skutek choroby lub odosobnienia związanego z chorobą zakaźną, wypadku w drodze do pracy lub z pracy albo choroby przypadającej w czasie ciąży oraz poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz poddania się zabiegowi ich pobrania.
