Od 8 lipca 2026 roku Państwowa Inspekcja Pracy zyskuje nowe uprawnienia. Na mocy przepisów Ustawy z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2026 r., poz. 473) inspektorzy będą mogli stwierdzać istnienie stosunku pracy w drodze decyzji administracyjnej, gdy zawarta umowa cywilnoprawna w rzeczywistości spełnia przesłanki umowy o pracę.
Nowe uprawnienia oznaczają także, że od 8 lipca możliwe będzie:
- wystąpienie do PIP o wydanie interpretacji indywidualnej – pracodawca będzie mógł upewnić się, czy sposób, w jaki zatrudnia swoich pracowników, jest zgodny z prawem, a jeżeli nie, to jak doprowadzić go do stanu zgodnego z prawem,
- przeprowadzenie przez PIP zdalnych kontroli,
- wymiana informacji pomiędzy Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, Krajową Administracją Skarbową a PIP, co ma przyspieszyć dokonywanie kontroli,
- nałożenie wyższych kar przez PIP na przedsiębiorców łamiących prawo.
W przypadku stwierdzenia w toku kontroli, że zawarta umowa cywilnoprawna lub umowa B2B w rzeczywistości powinna zostać zastąpiona umową o pracę (np. gdy pracownik ma wyznaczone miejsce i czas pracy, pracuje pod kierownictwem lub nadzorem pracodawcy lub przełożonego, ma określony zakres obowiązków) inspektor wyda polecenie zawarcia umowy o pracę lub ustalenia faktycznych warunków współpracy w taki sposób, żeby była zgodna z prawem.
Jeżeli pracodawca nie wykona polecenia inspektora PIP to ten będzie mógł złożyć wniosek do Okręgowego Inspektora Pracy o wydanie decyzji przekształcającej nieprawidłowo zawartą umowę w umowę o pracę. Od decyzji pracownik lub pracodawca będą mogli odwołać się do sądu pracy. Wykonanie decyzji zostanie wstrzymane do momentu wydania orzeczenia.
Zgodnie z przepisami ustawy Państwowa Inspekcja Pracy będzie przygotowywać roczne i wieloletnie plany działań dla kontroli celowych na podstawie analizy ryzyka.
Jak podkreślił Główny Inspektor Pracy każda osoba, która jest bez swojej woli zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej lub B2B, a uważa, że wykonuje pracę na takich zasadach jak pracownik może złożyć do PIP skargę. Należy ją złożyć do okręgowego inspektoratu pracy lub terenowego oddziału Inspekcji właściwego miejscowo ze względu na siedzibę podmiotu, na rzecz którego wykonywana jest praca. Skargę należy złożyć pisemnie (w postaci papierowej lub elektronicznej) lub ustnie do protokołu.
W ramach przygotowania do realizowania nowych obowiązków wynikających z PIP jest w trakcie wzmacniania kadr – do tej pory zatrudniono już 117 nowych pracowników, a do końca roku urząd chce obsadzić wszystkie 180 etatów przewidzianych na 2026 rok.
