Uczeń lub student który wykonuje pracę za granicą na rzecz polskiego podmiotu może, w ramach delegowania, nadal podlegać polskiemu systemowi ubezpieczeń społecznych.
Dokument A1 potwierdzający podleganie polskiemu ustawodawstwu w przypadku delegowania ucznia lub studenta zatrudnionego na podstawie umowy zlecenia może zostać wydany, jeżeli w ciągu miesiąca bezpośrednio przed delegowaniem spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków:
- osoba podlega polskiemu ustawodawstwu z dowolnego tytułu, np. posiada status członka rodziny osoby ubezpieczonej, jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako uczeń (kod tytułu 21 10) lub student (kod tytułu 18 11),
- osoba nie jest zgłoszona do ubezpieczeń, ale jej miejsce zamieszkania znajduje się na terytorium Polski.
Wniosek US-3
Oprócz powyższych wymagań konieczne jest również spełnienie pozostałych warunków dotyczących delegowania, weryfikowanych przez ZUS na podstawie wniosku US-3, czyli wniosku o wydanie zaświadczenia A1 dla pracownika delegowanego do wykonywania pracy w innym państwie członkowskim UE, EOG lub w Szwajcarii. Zasady te dotyczą zarówno uczniów i studentów polskich szkół i uczelni, jak i placówek zagranicznych. Wniosek US-3 składa podmiot delegujący zleceniobiorcę do wykonywania pracy za granicą.
Co ważne – przy składaniu do ZUS wniosku US-3 przedsiębiorca powinien uwzględnić w liczbie osób wykonujących pracę na terytorium Polski również uczniów i studentów zatrudnionych na podstawie umów zlecenia, pod warunkiem że nie należą oni do personelu administracyjnego przedsiębiorstwa. Pozwoli to Zakładowi ocenić, czy znaczna część działalności jest prowadzona przez przedsiębiorstwo delegujące na terytorium Polski.
Obywatele państw trzecich czyli nienależących do UE/EFTA, muszą spełnić dodatkowy wymóg, jakim jest legalne zamieszkiwanie na terytorium Polski. Osoby takie muszą posiadać odpowiedni status pobytowy oraz uprawnienia do wykonywania pracy w Polsce. W związku z tym do wniosku o wydanie A1 należy dołączyć dokumenty potwierdzające spełnienie tych warunków.
Uzyskanie dokumentu A1 potwierdza, że w okresie objętym zaświadczeniem dana osoba podlega polskiemu ustawodawstwu w zakresie zabezpieczenia społecznego, a tym samym nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w państwie wykonywania pracy.
Dokument A1 również w przypadku wykonywania pracy w kilku państwach
Uzyskanie dokumentu A1 jest możliwe nie tylko w sytuacji czasowego delegowania za granicę. Uczeń szkoły ponadpodstawowej lub student, który nie ukończył 26. roku życia, może również otrzymać dokument A1, jeżeli:
- regularnie wykonuje pracę najemną na terytorium dwóch lub więcej państw członkowskich UE (wniosek US-4),
- wykonuje pracę najemną w Polsce, a jednocześnie prowadzi działalność na własny rachunek w innym państwie członkowskim UE (wniosek US-31).
W pierwszym przypadku wniosek US-4 może złożyć zarówno polski pracodawca, jak i sama osoba zainteresowana.
