Postanowienie Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2026 roku (I USK 82/26) nie pozostawia wątpliwości – małżeństwo nie stoi na przeszkodzie powstaniu stosunku pracy.
Dlaczego ZUS kwestionował umowy o pracę między małżonkami?
Dotychczas umowa o pracę między małżonkami nie była przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznawana. Zakład kwestionował podleganie współmałżonków obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy o pracę, jako argument wskazując, że instytucja małżeństwa, oparta na równości, wzajemnej pomocy i wspólnym pożyciu jest sprzeczna z relacją służbowej zależności, jaka charakteryzuje stosunek pracy.
Rozpatrywana sprawa dotyczyła małżeństwa, w którym mąż prowadził działalność gospodarczą i zatrudnił żonę na podstawie umowy o pracę. ZUS uznał, że między małżonkami nie może zaistnieć skuteczne podporządkowanie pracownicze, i stwierdził, że w związku z tym zatrudniona małżonka nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom.
Stanowisko Sądu Najwyższego w sprawie zatrudnienia małżonków
Sąd Najwyższy nie podzielił poglądu ZUS. W postanowieniu odmawiającym przyjęcia skargi kasacyjnej złożonej przez ZUS do rozpoznania sąd wskazał, że dla oceny podlegania pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego decydujące znaczenie ma rzeczywiste istnienie więzi pracowniczej. Przy ocenie, czy umowa o pracę między małżonkami jest rzeczywista nie należy brać pod uwagę relacji łączącej strony umowy w sferze prywatnej. Istotnym dla oceny sytuacji jest to, czy praca była faktycznie świadczona w warunkach określonych w art. 22 § 1 Kodeksu pracy. Artykuł ten stanowi, że “Przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.”
