W kilku wydanych w ostatnim czasie interpretacjach indywidualnych Zakład Ubezpieczeń Społecznych zajął się kwestiami zasad zwolnienia ze składek.
Rekompensata za utratę prawa do nabycia akcji
Pierwsza z interpretacji, wydana 10 października 2025 r. (DI/100000/43/917/2025) dotyczyła oskładkowania wypłaconej pracownikowi rekompensaty za utratę prawa do nabycia akcji. Przedsiębiorca zwrócił się do Zakładu z prośbą o wydanie interpretacji w sprawie oskładkowania rekompensat wypłacanych za brak prawa do akcji premiowych. Jego zadaniem rekompensata taka nie powinna podlegać oskładkowaniu na mocy par. 2 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (t. Dz.U. z 2025 r., poz 316). Stanowi on, że podstawy wymiaru składek nie stanowią odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane pracownikom z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy, w tym z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę lub rozwiązania jej bez wypowiedzenia, skrócenia okresu jej wypowiedzenia, niewydania w terminie lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy.
Zdaniem przedsiębiorcy, skoro wypłata rekompensaty za utratę prawa do nabycia akcji jest możliwa tylko po zakończeniu stosunku pracy to można zastosować powyższy przepis.
ZUS nie zgodził się z powyższym stanowiskiem wskazując, że wypłata rekompensaty jest związana z utratą prawa do zakupu akcji premiowych, a nie z samym faktem rozwiązania bądź wygaśnięcia stosunku pracy. Świadczenie, by było objęte zwolnieniem z oskładkowania musi pozostawać w bezpośrednim oraz nierozerwalnym związku z rozwiązaniem stosunku pracy i nie może być wypłacane w innych okolicznościach. Tak więc nie można w tej sytuacji zastosować zwolnienia ze składek.
Decyzja ZUS w sprawie finansowania badań profilaktycznych pracowników
W dniu 11 grudnia 2025 r. ZUS wydał decyzję (DI/200000/43/1160/2025) dotyczącą finansowania badań profilaktycznych pracowników. Z pytaniem zwrócił się pracodawca, który planował jednorazowo sfinansować pracownikom pakiet badań, i chciał wiedzieć, czy od wartości świadczenia finansowanego przez pracodawcę należy płacić składki do ZUS. Pracodawca pokrywał zasadniczą część kosztów badań, a pracownicy mieliby pokrywać jedynie symboliczną kwotę z tego tytułu, wynoszącą 5 złotych. Udział w badaniach miałby być dobrowolny, a akcja badań jednorazowa.
I tu Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że część kosztów która miałaby być pokrywana przez pracodawcę musi podlegać oskładkowaniu, gdyż stanowi przychód pracownika. Zakład wskazał też, że świadczenie powyższe mogłoby wyłączone z podstawy wymiaru kładek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, gdyby zostało ujęte w aktach wewnątrzzakładowych, np. regulaminie wynagradzania, układzie zbiorowym lub innych przepisach o wynagradzaniu. Wynika to bezpośrednio z par. 2 ust. 1 pkt. 26 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zgodnie z tym przepisem podstawy wymiaru nie stanowią korzyści materialne wynikające z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, a polegające na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług.
Kwota wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy
Natomiast jeżeli chodzi o kwotę przyznanego przez sąd wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy to w tej sytuacji ZUS w wydanej 18 grudnia 2025r interpretacji (DI/100000/43/996/2025) uznał, że nie stanowi ona przychodu ze stosunku pracy i w związku z tym nie jest objęta obowiązkiem składkowym. Sprawa dotyczyła zwolnionej bezprawnie pracownicy, która została przywrócona przez sąd do pracy i otrzymała zasądzone wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. ZUS uznał, że wypłata odszkodowania ma charakter rekompensaty szkody, jaka pracownik poniósł w wyniku utraty zarobków, i nie może być traktowane jako wynagrodzenie za pracę.
