Autor: Olga Kochanowska

Uelastycznienie kanałów komunikacji związków zawodowych i pracodawcy oraz rad pracowników: W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pojawił się projekt ustawy o zmianie ustawy o związkach zawodowych oraz ustawy o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (UDER82), przygotowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Jest to jeden z projektów mających na celu deregulację przepisów, a nowelizacja ma objąć ustawę z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz.U. 2025 r., poz. 440) oraz ustawę z dnia 7 kwietnia 2006 r. o informowaniu pracowników i przeprowadzaniu z nimi konsultacji (Dz.U. poz. 550).

Założeniem projektu jest uelastycznienie kanałów komunikacji związków zawodowych i pracodawcy oraz rad pracowników i pracodawcy poprzez odstąpienie od wyłączności formy pisemnej i umożliwienie udzielania informacji w formie pisemnej, dokumentowej lub elektronicznej w przypadku:

• informacji udzielanych przez pracodawcę związkom zawodowym w związku z przejściem zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę,
• informacji udzielanych przez pracodawcę na wniosek zakładowej organizacji związkowej niezbędnych do prowadzenia działalności związkowej,
• informacji udzielanych przez pracodawcę na wniosek rady pracowników w razie przewidywanych zmian lub zamierzonych działań,
• informacji od pracodawcy do zarządu zakładowej organizacji związkowej o liczbie osób stanowiących kadrę kierowniczą.

Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to IV kwartał 2025 roku.

Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych nałożył karę na firmę McDonald’s Polska sp. z o.o. za naruszenie szeregu przepisów dotyczących ochrony danych osobowych. Jeden z zarzutów naruszenia dotyczył również podmiotu, któremu McDonald’s powierzył przetwarzanie danych osobowych – firmie zewnętrznej która była odpowiedzialna za zarządzanie grafikami pracy.

Administrator, czyli McDonald’s Polska Sp. z o.o. zgłosił Prezesowi UODO naruszenie ochrony danych osobowych – w udostępnionym pliku z grafikami pracy w publicznym katalogu były dane pracowników McDonald’s i jego franczyzobiorców: imiona i nazwiska, numery PESEL, numery paszportów, daty i godziny rozpoczęcia pracy, daty i godziny zakończenia pracy, liczby przepracowanych godzin, stanowiska, dni wolne, rodzaj dnia oraz rodzaj pracy.

Prezes UODO zwrócił uwagę, że oprócz zaniedbań w analizie ryzyka i zabezpieczeniach, braku umowy podpowierzenia danych osobowych oraz braku weryfikacji podmiotu przetwarzającego przez administratora znacznym uchybieniem było też udostępnienie w systemie do zarzadzania czasem pracy numerów PESEL, które powinny zostać zastąpione numerami identyfikacyjnymi.

Zastąpienie numeru PESEL numerem identyfikacyjnym wpisuje się w zasadę minimalizacji danych, zgodnie z przepisami art. 5 ust. 1 lit. c RODO.

Kolejna kara nałożona przez Prezesa UODO dotyczyła przedsiębiorcy, który utrudniał dostęp do informacji oraz nie dostarczał Prezesowi UODO informacji niezbędnych do realizacji zadań PUODO.

Sprawa dotyczyła skargi złożonej do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych przez osobę prywatną na nieprawidłowości w procesie przetwarzania jej danych osobowych przez przedsiębiorcę z województwa śląskiego. Chodziło o przetwarzanie danych biometrycznych osoby skarżącej przez jej pracodawcę. Mimo wielokrotnych wezwań przedsiębiorca nie udzielał wyjaśnień dotyczących podstawy prawnej przetwarzania danych biometrycznych osoby skarżącej. Zostało to uznane za świadomy i celowy brak woli współpracy, co poskutkowało nałożeniem na przedsiębiorcę administracyjnej kary pieniężnej.

Należy też odnotować, że kolejny, czwarty apel Prezesa UODO do Szefowej Służby Cywilnej o wyodrębnienie stanowiska inspektora ochrony danych w rozporządzeniu dotyczącym wykazu stanowisk urzędników służby cywilnej zakończył się sukcesem. W dniu 14 lipca br. Szefowa Służby Cywilnej Anita Noskowska-Piątkowska poinformowała, że rozpoczęto prace nad wprowadzeniem stanowiska IOD do przepisów tzw. rozporządzenia stanowiskowo-płacowego w służbie cywilnej.

Przedstawiony przez Kancelarię Prezydenta projekt nowelizacji ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw zakłada zwolnienie z PIT dla rodzin z dwójką dzieci.

Zgodnie z założeniami projektu PIT miałby wynosić 12% minus kwota zmniejszająca w wysokości 3600 zł przy podstawie obliczenia podatku do 140 000 zł rocznie. W przypadku, gdy podstawa jest wyższa niż 140 000 zł, podatek miałby wynosić 13 200 zł plus 32% od nadwyżki. W przypadku rodzica co najmniej dwójki dzieci kwota zmniejszająca podatek dla osób o dochodach poniżej 140 000 zł miałaby wynieść 16 tys. 800 zł. W przypadku osób o dochodach powyżej 140 000 zł podatek miałby wynosić 32% od nadwyżki. Nowymi przepisami mieliby być objęci również rodzice zastępczy i opiekunowie prawni, u których dzieci mieszkają. Przepisy dotyczyłyby również rodziców wykonujących obowiązek alimentacyjny wobec pełnoletnich, uczących się dzieci.

Jak wskazują eksperci prezydencki projekt przy obecnym stanie deficytu budżetowego będzie bardzo trudny do realizacji.

Wysokie koszty są jedną z przyczyn wycofania się rządu z planów nowelizacji przepisów, zgodnie z którymi zasiłek chorobowy miałby być wypłacany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych od pierwszego dnia zwolnienia lekarskiego. W obecnym stanie prawnym przez pierwsze 33 dni zwolnienia lekarskiego wynagrodzenie chorobowe wypłaca pracodawca (w przypadku osób po 50 roku życia – przez pierwsze 14 dni), a dopiero od 34. dnia obowiązek ten przejmuje ZUS.

Zmian nie będzie również w przepisach dotyczących świadczeń urlopowych i zasad ich przyznawania. W odpowiedzi na interpelację poselską nr 9767 w sprawie potrzeby nowelizacji przepisów MRPIPS przekazało, że nie planuje zmian w przepisach dotyczących zasad wypłacania świadczenia urlopowego oraz dopłat z ZFŚS do wypoczynku, których szczegółowe zasady przyznawania są przedmiotem regulacji zakładowych.

Interpelacja dotyczyła konieczności zmiany przepisów dotyczących wykorzystania nieprzerwanego urlopu trwającego co najmniej 14 dni kalendarzowych jako warunku otrzymania świadczenia urlopowego z ZFŚS.  Zdaniem autora interpelacji należy zagwarantować pracownikom prawo do świadczenia urlopowego także wtedy, gdy wykorzystują przysługujący im urlop wypoczynkowy w częściach, a nie w formie nieprzerwanego 14-dniowego wypoczynku.

W dniu 5 lipca 2025 roku weszły w życie przepisy Ustawy z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych (Dz.U. z 2025 r. poz.799). Celem ustawy jest dostosowanie przepisów do zmieniającej się oferty produktów, takich jak na przykład e-papierosy czy woreczki z nikotyną.

Nowelizacja ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych wprowadza znaczne ograniczenia w zakresie palenia tradycyjnych papierosów i e-papierosów, co obejmuje między innymi miejsca pracy. Przede wszystkim ustawa zmieniła definicję papierosów elektronicznych, zaliczając do nich również wyroby nie zawierające nikotyny. Tym samym e-papierosy beznikotynowe zostały objęte wszystkimi ograniczeniami, które dotyczą wyrobów tytoniowych i nikotynowych, w tym zakazem palenia w określonych miejscach.

Przed wejściem w życie przepisów ustawy papierosy elektroniczne beznikotynowe nie były zaliczane bezpośrednio do e-papierosów, co pozwalało na obchodzenie prawa i przyzwolenie na palenie ich w miejscach niedozwolonych, w tym w miejscu pracy. Po zmianie definicji e-papierosa beznikotynowego pracownicy nie będą mogli zasłaniać się faktem, że korzystają z papierosów beznikotynowych i używać ich w przestrzeni ogólnodostępnej w miejscu pracy. Po zmianie w przepisach pracownik, który będzie chciał zapalić e-papierosa musi skorzystać z zamkniętej palarni.

Zakaz palenia wyrobów nikotynowych i beznikotynowych obowiązuje we wszystkich miejscach w których nie została wyznaczona palarnia, co oznacza dla pracodawców konieczność zaktualizowania regulaminów pracy oraz zasad BHP i poinformowania pracowników o zmianach. Konieczne jest także zaktualizowanie oznaczeń znajdujących się w miejscu pracy.

Nieprzestrzeganie przez pracownika zakazu palenia papierosów i e-papierosów w obrębie pomieszczeń zakładu pracy może zostać uznane za nieprzestrzeganie przez pracownika zasad bhp o których mowa w art. 100 par. 2 pkt 3 kodeksu pracy, za co pracownik może w ostateczności zostać pociągnięty przez pracodawcę do odpowiedzialności dyscyplinarnej.

Specustawa ukraińska zawetowana: Prezydent zawetował Ustawę z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw.

Projekt ustawy przewidywał przedłużenie do 4 marca 2026 r. legalności pobytu obywateli Ukrainy w Polsce. Jak wskazano na oficjalnej stronie Prezydenta RP jedną z przyczyn zawetowania ustawy były przepisy dotyczące przyznawania świadczenia 800+ obywatelom Ukrainy, którzy nie są pracujący.

Prezydent zapowiedział przedstawienie własnego projektu ustawy, w którym mają znaleźć się również przepisy dotyczące kwestii nadawania polskiego obywatelstwa przyjezdnym z innych krajów niż Ukraina, między innymi wydłużające okres pobytu niezbędnego do nabycia obywatelstwa z 3 do 10 lat.

Na mocy aktualnie obowiązujących przepisów obywatele ukraińscy są objęci ochroną czasową do dnia 30 września 2025 roku. Przepisy zawetowanej ustawy dotyczyły przedłużenia tego terminu do dnia 4 marca 2026 roku, a także wydłużenia terminu ważności dokumentów pobytowych migrantów zarobkowych, którzy przyjechali do Polski przed 24 lutego 2022 r.

Zawetowanie ustawy oznacza, że z końcem września możliwość legalnego pobytu w Polsce stracić może nawet milion uchodźców z Ukrainy. Dodatkowo ponad 700 tys., pracowników ukraińskich jest zatrudnionych na tzw. zawiadomieniu do urzędu, które w ciągu 7 dni od zatrudnienia obywatela Ukrainy pracodawca wysyła urzędu pracy. Jeżeli wrócą przepisy sprzed 2022 roku oznacza to powrót bardziej skomplikowanych i długotrwałych procedur.

Projekt ustawy o układach zbiorowych pracy i porozumieniach zbiorowych, przygotowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej został w dniu 19 sierpnia br. przyjęty przez Radę Ministrów. Zadaniem projektu jest dostosowanie polskiego prawa do dyrektywy Unii Europejskiej 2022/2041 z dnia 19 października 2022 r. w sprawie adekwatnych wynagrodzeń minimalnych w Unii Europejskiej.

Ustawa określa zasady zawierania, obowiązywania, ewidencjonowania i udostępniania układów zbiorowych pracy, ewidencjonowania i udostępniania porozumień zbiorowych, sporządzania i przekazywania sprawozdań w zakresie wskaźnika zasięgu rokowań zbiorowych oraz ustalania i aktualizacji Planu działania na rzecz wspierania rokowań zbiorowych.

Projekt ustawy o układach zbiorowych pracy zakłada zmiany w następujących obszarach:

• Większa swoboda w ustalaniu zasad układów zbiorowych pracy – partnerzy społeczni będą mogli wspólne decydować, w jakim zakresie układ zbiorowy pracy może inaczej regulować warunki pracy niż przepisy ustawowe. Zachowana zostaje tzw. zasada korzystności – ustalenia nie mogą być gorsze dla pracownika niż prawo pracy.
• Szybsza rejestracja układów poprzez wprowadzenie ewidencji – zgłoszenie układu do Krajowej Ewidencji Układów Zbiorowych Pracy będzie odbywać się przez system teleinformatyczny. W przypadku porozumień zbiorowych zawartych przez co najmniej dwóch pracodawców zgłoszenia dokonuje jeden z nich lub organizacja pracodawców.
• Możliwość mediacji w razie sporu – jeśli związek zawodowy i pracodawca nie dojdą do porozumienia podczas negocjacji, możliwe będzie skorzystanie z pomocy mediatora, czyli bezstronnej osoby która pomoże znaleźć rozwiązania korzystne dla obu stron.
• Elastyczny czas obowiązywania układu zbiorowego – strony podejmujące negocjacje będą mogły wybrać zawarcie układu na czas określony, z możliwością przedłużania okresu jego obowiązywania. Możliwe będzie także zawarcie układu na czas nieokreślony.

Przepisy ustawy mają wejść w życie po 14 dniach od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

W wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pojawił się Projekt ustawy o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (numer projekt UD283) przyznający większe uprawnienia dla PIP. Projekt przygotowało Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a jego głównym celem jest wzmocnienie uprawnień PIP pod kątem bardziej efektywnego i skutecznego egzekwowania przestrzegania przepisów prawa pracy, miedzy innymi dzięki:

a) nadaniu uprawnień PIP do wydawania decyzji administracyjnych o przekształceniu nieprawidłowo zawartych umów cywilnoprawnych w umowy o pracę;
b) umożliwieniu wymiany danych pomiędzy Państwową Inspekcją Pracy, Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową na potrzeby kontroli,
c) wprowadzeniu możliwości przeprowadzania przez PIP zdalnych kontroli,
d) co najmniej dwukrotnemu zwiększeniu maksymalnej wysokości grzywny, jaką PIP może nałożyć w postępowaniu mandatowym.

Planowane jest także wprowadzenie obowiązku sporządzania przez PIP rocznych i wieloletnich planów działań dla kontroli celowych na podstawie analizy ryzyka.

W obecnym stanie prawnym w przypadku stwierdzenia, że umowa cywilnoprawna jest w rzeczywistości stosunkiem pracy Państwowa Inspekcja Pracy może skierować wystąpienie lub wydać polecenie w sprawie zmiany podstawy prawnej świadczenia pracy, może też wnieść do sądu pracy powództwo o ustalenie, że strony łączyła umowa o pracę, oraz uruchomić procedurę wykroczeniową. Są to jednak środki na tyle mało efektywne, że nie są w stanie skutecznie przeciwdziałać naruszeniom przepisów prawa pracy przez pracodawców. Planowane zmiany przyznające większe uprawnienia dla PIP mają zmienić ten stan.

Wprowadzenie rozwiązań dających większe uprawnienia dla PIP stanowią realizację jednego kamieni milowych Krajowego Planu Odbudowy. Zmiany miałyby wejść w życie od 1 stycznia 2026 roku.

W dniu 8 sierpnia br. do podpisu Prezydenta została skierowana Ustawa z dnia 5 sierpnia 2025 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw, która między innymi wydłuża tymczasową ochronę obywateli Ukrainy do marca 2026 r.

Jako jeden z celów nowelizacji przepisów wskazana została konieczność doprecyzowania niektórych jej przepisów, a także zmiana części przyjętych rozwiązań, tak aby w jak największym stopniu odpowiadały aktualnej sytuacji. I tak między innymi nowe przepisy wykluczają możliwość nadawania uprawnień obywatelom Ukrainy, którzy krótkoterminowo przekraczają granicę na podstawie zezwolenia na przekraczanie granicy w ramach małego ruchu granicznego. W ustawie znalazły się również przepisy zaostrzające zasady legalizacji pobytu wprowadzając między innymi możliwość uchylenia zezwolenia na pobyt w przypadku nadużyć takich jak np.:

a) złożenie wniosku zawierającego nieprawdziwe dane osobowe lub fałszywe informacje lub dołączenie do niego dokumentów zawierających takie dane lub informacje,
b) zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, podrobienie lub przerobienie dokumentu w celu użycia go jako autentycznego lub używanie takiego dokumentu jako autentycznego,
c) zawarcie związku małżeńskiego w celu obejścia przepisów określających zasady i warunki wjazdu cudzoziemców na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, ich przejazdu przez to terytorium, pobytu na nim i wyjazdu z niego;

Ustawa ma wejść w życie 14 dni po publikacji w Dzienniku Ustaw.

Na stronie Rządowego Centrum Legislacji pojawił się projekt rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie państw, których obywateli mogą dotyczyć oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi oraz niektóre przepisy ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Obywatele Armenii, Białorusi, Mołdawii i Ukrainy będą mogli podejmować pracę na podstawie zarejestrowanego w powiatowym urzędzie pracy oświadczenia o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi, natomiast z listy uprawnionych do korzystania z takiego rozwiązania wykreśleni zostali obywatele Gruzji. W obecnym stanie prawnym mogą oni wykonywać pracę na podstawie oświadczenia o powierzeniu pracy oraz na podstawie zezwolenia na pracę sezonową na preferencyjnych warunkach. Zmiany są związane z rozwojem sytuacji politycznej w Gruzji i stanem stosunków dwustronnych między Polską a Gruzją.

Projekt rozporządzenia został wysłany do konsultacji publicznych i uzgodnień międzyresortowych.

MRPiPS pracuje również nad projektem rozporządzenia w sprawie dokumentów, które podmiot powierzający pracę cudzoziemcowi dołącza do wniosku o wydanie zezwolenia na pracę lub do oświadczenia o powierzeniu pracy cudzoziemcowi. I tak pracodawca będzie musiał dołączyć do wniosku między innymi oświadczenie, że dysponuje środkami finansowymi lub źródłami dochodu wystarczającymi do pokrycia zobowiązań wynikających z powierzenia pracy cudzoziemcowi.