W dniu 12 stycznia 2026 r. w dzienniku Ustaw zostały opublikowane dwie ustawy.

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych

Pierwsza z nich to Ustawa z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r., poz. 26). Nowe przepisy dotyczą miedzy innymi:

• zasad weryfikacji, czy zwolnienie chorobowe jest wykorzystywane zgodnie z celem,
• nowych definicji pracy zarobkowej i aktywności sprzecznej z celem L4,
• możliwości świadczenia pracy u jednego pracodawcy w czasie korzystania ze zwolnienia lekarskiego u innego,
• reformy orzecznictwa lekarskiego w ZUS. 

Terminy wejścia w życie przepisów

W ustawie znajdziemy trzy terminy wejścia w życie nowych regulacji. Na pierwszy rzut wchodzi kontrola zwolnień lekarskich. I tak w terminie 14 dni od ogłoszenia ustawy, czyli od 27 stycznia 2026 roku w życie wchodzą przepisy dotyczące kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy oraz wystawiania zaświadczeń lekarskich, a także przepisy regulujące działania, które może podjąć ZUS w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w wystawianiu zaświadczeń lekarskich.

W terminie 3 miesięcy od opublikowania Ustawy w Dzienniku Ustaw, czyli od 13 kwietnia 2026 roku zaczynają obowiązywać przepisy dotyczące  kwestii związanych z podejmowaniem przez świadczeniobiorców określonych czynności w czasie przebywania na zwolnieniu lekarskim. Od tego dnia podjęcie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia może spowodować utratę prawa do zasiłku chorobowego.

Również od 13 kwietnia 2026 roku płatnik składek uprawniony do wypłaty zasiłków i ZUS będą mogli kontrolować zarówno zaświadczenia lekarskie o czasowej niezdolności do pracy z powodu choroby, jak i zaświadczenia lekarskie o czasowej niezdolności do pracy z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Kontrolą mogą być obejmowane również osoby po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego.

Od 1 stycznia 2027 roku na żądanie ubezpieczonego, który np. jest zatrudniony u jednego pracodawcy na umowie o pracę, a u drugiego na umowie zlecenie lekarz będzie mógł wystawić zwolnienie od pracy tylko dla jednego pracodawcy. Ubezpieczony w czasie, gdy będzie niezdolny do wykonywania pracy u jednego pracodawcy, u drugiego – ze względu na charakter pracy – będzie mógł tę pracę świadczyć.

Zmiany z zakresu deregulacji w prawie pracy

Druga opublikowana ustawa to Ustawa z dnia 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (Dz.U. z 2026 r., poz. 25), która wprowadza między innymi możliwość wyboru postaci papierowej lub elektronicznej przy wybranych czynnościach z zakresu prawa pracy, np.:

• przekazania informacji o monitoringu,
• przekazania informacji o warunkach przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę,
• zamiaru wypowiedzenia umowy o pracę z zakładową organizacją związkową,
• wniosku o udzielenie czasu wolnego za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych,
• wniosku o udzielenie urlopu bezpłatnego.

Wypłata ekwiwalentu za urlop według nowych przepisów

Ustawa reguluje też kwestie wypłat ekwiwalentu za urlop. Na mocy nowych przepisów pracodawca będzie dokonywał wypłaty ekwiwalentu pieniężnego w terminie wypłaty wynagrodzenia, na zasadach określonych w art. 85 Kodeksu pracy. Gdy termin wypłaty wynagrodzenia przypada przed dniem rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy, wypłata ekwiwalentu pieniężnego nastąpi w terminie 10 dni od tego dnia.

Przepisy ustawy wchodzą w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia, czyli 27 stycznia 2026 roku.

W swoim wyroku z 15 października 2025 r. (sygn I PSKP 24/25) Sąd Najwyższy potwierdził, że nie każdy konflikt, który występuje w miejscu pracy jest mobbingiem, a bycie stroną konfliktu nie uprawnia pracownika do domagania się od pracodawcy odszkodowania za mobbing w miejscu pracy.

Sprawa pracownicy jednostki wojskowej

Sprawa, w której orzekał SN dotyczyła pracownicy cywilnej w jednostce wojskowej, która popadła w konflikt z inną pracownicą, co skończyło się ostatecznie sporem z pracodawcą, a po ośmiu latach zwolnieniem skonfliktowanej powódki. Z akt sprawy wynikało, że powódka to osoba dużej wiedzy merytorycznej, ale równocześnie bardzo wymagająca, dominująca, nielubiąca sprzeciwów, apodyktyczna i lubiącą mieć nad wszystkim kontrolę. W ocenie współpracowników tworzyła w środowisku pracy nerwową i stresującą atmosferę.

Powódka po zwolnieniu wystąpiła do sądu o odszkodowanie i zadośćuczynienie w związku z mobbingiem, a także o premię oraz wynagrodzenie za urlop, w kwotach: 200 tys. zł tytułem zadośćuczynienia z tytułu stosowania mobbingu, 111 tys. zł tytułem odszkodowania, oraz 2169 zł, na którą to kwotę składała się zaniżona premia i wynagrodzenie urlopowe.

Ocena sądów kolejnych instancji

Sądy kolejnych instancji nie dopatrzyły się mobbingu w rozpatrywanej sprawie, a ostatecznie Sąd Najwyższy podkreślił, że samo istnienie konfliktu w pracy, bez elementów nękania, zastraszania czy izolowania nie może być traktowane jako mobbing w miejscu pracy, a konflikt w środowisku pracy nie może być oceniany jako patologia, otwierająca pracownikowi prawo do roszczeń odszkodowawczych. Jak podkreślił Sąd odszkodowanie przysługuje pracownikowi „który doznał mobbingu lub wskutek mobbingu rozwiązał umowę o pracę”.

Uproszczenie wniosków o zasiłek opiekuńczy coraz bliżej! Projekt ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (numer druku sejmowego 2122) został przyjęty przez Radę Ministrów w dniu 30 grudnia 2025 r., a następnie został skierowany do dalszych prac w Sejmie.

Uproszczenie komunikacji z ZUS

Zgodnie z projektowanymi przepisami składanie elektronicznych wniosków o zasiłek opiekuńczy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będzie możliwe za pośrednictwem pracodawców oraz biur rachunkowych. Ma to uprościć komunikację oraz ograniczyć liczbę dokumentów przekazywanych dotychczas w różnych formach.

Dotychczasowe przepisy dotyczące wniosków

Zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami część dokumentów może być przekazywana do ZUS elektronicznie, natomiast inne mogą być przekazywane tylko w formie papierowej. Tak więc zaświadczenie płatnika składek (formularz Z-3) może być przekazane w formie elektronicznej przez PUE ZUS, a wniosek o zasiłek opiekuńczy pracownika (formularz Z-15A/Z-15B) złożony za pośrednictwem pracodawcy musi być złożony w formie papierowej do ZUS (osobiście do Zakładu lub listownie). W przypadku, gdy płatnicy składek sami wypłacają zasiłki, ubezpieczeni nie mogą elektronicznie przekazywać do nich wniosków o zasiłek opiekuńczy.

Wejście w życie uproszczonych przepisów

Po zmianach płatnicy składek, którzy są płatnikami zasiłków, będą mogli je wypłacać na podstawie dokumentu złożonego w postaci elektronicznej – wystarczy np. tylko skan wniosku Z-15A. Jest to więc znaczące uproszczenie wniosków o zasiłek opiekuńczy.

Projekt ustawy został w dniu 31 grudnia 2025 r. skierowany do Sejmu. Przepisy mają wejść w życie po 3 miesiącach od ich ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.

Od 1 stycznia br. na platformie eZUS pojawił się wniosek USP, czyli wniosek o wydanie zaświadczenia o ubezpieczeniu dla celów doliczenia okresów do stażu pracy.

Wniosek USP

Jego pojawienie się jest związane z nowymi przepisami, dzięki którym od nowego roku można zaliczyć do stażu pracy między innymi okresy prowadzenia działalności gospodarczej, umowy zlecenia czy wykonywania umowy agencyjnej. Nowe przepisy mają zastosowanie od 1 stycznia 2026 r. do pracodawców będących jednostkami sektora finansów publicznych, a od 1 maja 2026 r. będą miały zastosowanie do pozostałych pracodawców.

Jakie okresy potwierdza zaświadczenie wydawane przez ZUS?

Zaliczenie okresów do stażu pracy jest możliwe po uzyskaniu od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stosowanego zaświadczenia o:

• okresach opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub ubezpieczenie wypadkowe przez osobę prowadzącą pozarolniczą działalność lub osobę współpracującą z osobą prowadzącą tę działalność,
• okresach podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu wykonywania umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, wykonywania umowy agencyjnej, współpracy z osobą wykonującą umowę zlecenia, inną umowę o świadczenie usług lub umowę agencyjną, pozostawania członkiem rolniczej spółdzielni produkcyjnej, pozostawania członkiem spółdzielni kółek rolniczych,
• okresach zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba podejmująca działalność gospodarczą i niepodlegająca ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym przez okres pierwszych 6-ciu miesięcy prowadzenia tej działalności (tzw. ulga na start),
• okresach opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub wypadkowe przez osobę współpracującą z osobą podejmującą działalność gospodarczą (wymienioną w punkcie 3),
• okresach, za które zostały sfinansowane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w okresie zawieszenia działalności gospodarczej,
• okresach, za które zostały sfinansowane składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem przez osobę współpracującą.

Wniosek USP można złożyć wyłącznie w postaci elektronicznej za pomocą konta w systemie teleinformatycznym eZUS.

Nowe wysokości składek na ubezpieczenia społeczne w 2026 roku

Zakład Ubezpieczeń społecznych opublikował również informację w sprawie najniższej podstawy wymiaru składek oraz kwot składek na ubezpieczenia społeczne w 2026 roku dla niektórych grup ubezpieczonych.

I tak dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie Prawa przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych przez okres pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za miesiące styczeń – grudzień 2026 r. jest zadeklarowana kwota, nie niższa niż 1441,80 zł (30% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującej w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2026 r.). Składka na ubezpieczenie nie może być niższa od kwoty:

• 281,44 zł  (tj. 19,52%) – na ubezpieczenie emerytalne,
• 115,34 zł  (tj. 8%) – na ubezpieczenia rentowe,
• 35,32 zł  (tj. 2,45%) – na ubezpieczenie chorobowe.

Osoby, które prowadzą działalność gospodarczą na podstawie Prawa przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, niewymienione w grupie I, twórcy i artyści, osoby, które prowadzą działalność w zakresie wolnego zawodu w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, a także osoby prowadzące działalność w zakresie wolnego zawodu, z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, wspólnicy jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólnicy spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej, akcjonariusze prostej spółki akcyjnej, komplementariusze w spółce komandytowo-akcyjnej, czy osoby, które prowadzą publiczną lub niepubliczną szkołę, inną formę wychowania przedszkolnego, placówkę lub ich zespół, na podstawie przepisów o systemie oświaty oraz osoby współpracujące z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność albo z osobami korzystającymi z „ulgi na start” zapłacą składkę nie niższą niż:

• 1103,27 zł  (tj. 19,52%) – na ubezpieczenie emerytalne,
• 452,16 zł  (tj. 8%) – na ubezpieczenia rentowe,
• 138,47 zł  (tj. 2,45%) – na ubezpieczenie chorobowe.

Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w 2026 r. dla tych osób jest zadeklarowana kwota, nie niższa niż 5652,00 zł (60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego).

Limit 30-krotności podstawy wymiaru składek na 2026 rok

Zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 listopada 2025 r. w sprawie kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w roku 2026 oraz przyjętej do jej ustalenia kwoty prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (Monitor Polski z 2025 r. poz 1206) kwota ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w roku 2026 wynosi 282 600 zł, a przyjęta do jej ustalenia kwota prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia wynosi 9420 zł.

W 2026 roku roczne ograniczenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wyniesie 282 600 zł. W 2025 roku była to kwota 260 190 zł. To oznacza, że limit wzrośnie o 22 410 zł.

Jak wyliczyć współczynnik ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy w 2026 roku?

Za niewykorzystany do dnia rozwiązania umowy o pracę urlop wypoczynkowy przysługuje pracownikowi ekwiwalent pieniężny. Zgodnie z Rozporządzeniem MPiPS z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. z 1997 r. poz. 14 z późn. zm.) ustala się go w następujący sposób:

Dzieląc podstawę wymiaru ekwiwalentu przez współczynnik urlopowy, a następnie dzieląc tak otrzymany ekwiwalent za jeden dzień urlopu przez liczbę odpowiadającą dobowej normie czasu pracy obowiązującej pracownika, a następnie,
mnożąc tak otrzymany ekwiwalent za jedną godzinę urlopu przez liczbę godzin niewykorzystanego przez pracownika urlopu wypoczynkowego (§ 18 ww. Rozporządzenia).

Sposób wyliczenia współczynnika ekwiwalentu

Współczynnik służący do ustalenia ekwiwalentu za 1 dzień urlopu ustala się odrębnie w każdym roku kalendarzowym i stosuje przy obliczaniu ekwiwalentu, do którego pracownik nabył prawo w ciągu tego roku kalendarzowego. Należy go ustalić odejmując od liczby dni w danym roku kalendarzowym łączną liczbę przypadających w tym roku niedziel, świąt oraz dni wolnych od pracy wynikających z rozkładu czasu pracy w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy. Następnie otrzymany wynik należy podzielić przez 12.

W 2026 r. przypada 10 świąt w innych dniach niż niedziela, obliczając więc współczynnik ekwiwalentu za urlop na 2026 rok należy je uwzględnić. Wyliczenie współczynnika będzie wyglądało następująco:

[365 dni kalendarzowych – (52 niedziele + 10 dni świątecznych + 52 dni wolne)] : 12 = 20,92.

Współczynnik ekwiwalentu za urlop przy niepełnym wymiarze czasu pracy

W przypadku pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy wartość współczynnika obniża się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Należy też pamiętać, że w przypadku zatrudnienia w niższych normach czasu pracy, np. osoby z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym współczynnik ekwiwalentu za urlop nie zmienia się. W takiej sytuacji w celu obliczenia ekwiwalentu za urlop należy uwzględnić 7-godzinną dobową normę czasu pracy, ale sam współczynnik uzależniony jest od wymiaru czasu pracy, a nie od normy czasu pracy.

Reforma PIP zawieszona – na konferencji w dniu 6 stycznia br. Premier Donald Tusk poinformował o podjęciu decyzji o zakończeniu prac nad reformą Państwowej Inspekcji Pracy. Oznacza to, że zwiększenie uprawnień Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie przekształcania umów cywilnoprawnych i umów B2B w umowy o pracę pozostaje pod znakiem zapytania.

Zaawansowany etap prac nad projektem ustawy

Dla przypomnienia pod koniec ubiegłego roku prace nad projektem były już mocno zaawansowane – Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej opublikowało 14 listopada 2025 roku kolejną, trzecią wersję projektu zmiany w ustawie o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (nr UD283). Na mocy projektowanych przepisów okręgowy inspektor pracy mógłby stwierdzić istnienie stosunku pracy w drodze decyzji za okres nie dłuższy niż trzy lata, licząc wstecz od dnia wszczęcia postępowania (art. 33 a ust. 3 projektu ustawy).

Lista kontrolna PIP dla przedsiębiorców i pracowników

W związku z planowanymi zmianami w przepisach Główny Inspektorat Pracy opublikował na swojej stronie internetowej “listę samokontroli”, czyli 42 pytania, na które odpowiedź miała pomóc w podjęciu decyzji, czy w danej sytuacji powinna zostać zawarta umowa cywilnoprawna czy umowa o pracę. Z listy kontrolnej mogli korzystać zarówno przedsiębiorcy jak i osoby na umowach cywilnoprawnych czy umowach B2B. Odpowiadając na szczegółowe pytania przedsiębiorcy i pracobiorcy mogliby sprawdzić, ile cech etatu jest w danej umowie.

Decyzja Premiera – reforma PIP zawieszona

Projektowane zmiany spotkały się z krytyką ze strony przedsiębiorców i Rządowego Centrum Legislacji, które wskazywało na naruszenie konstytucyjnych zasad wolności gospodarczej. Do opinii tej przychylił się Premier, który zaznaczył w swojej wypowiedzi, że wprowadzana reformą władza dla urzędników byłaby destrukcyjna dla firm i oznaczałaby utratę pracy dla wielu ludzi. Jak wskazał Donald Tusk reforma miała narazić zleceniodawców na poważne konsekwencje finansowe, a gospodarkę na potencjalne wzrosty kosztów towarów i usług, co przesądziło o zakończeniu prac nad ustawą.

Spokojnych, rodzinnych i szczęśliwych świąt Bożego Narodzenia życzy cały zespół Praktycznych Szkoleń!

Wracamy z nowymi siłami 7 stycznia!

W trakcie grudniowych posiedzeń zarówno Sejm jak i Senat pracowały nad ustawami wprowadzającymi nowelizacje przepisów. Senat przyjął w dniu 19 grudnia 2026 r. bez poprawek Ustawę o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych, która oprócz powiązania terminu wypłaty ekwiwalentu za urlop z terminem wypłaty wynagrodzenia za pracę  rozszerza też możliwość elektronicznego załatwiania spraw między pracownikiem a pracodawcą.

Pracownik będzie mógł więc między innymi złożyć elektronicznie do pracodawcy wniosek o udzielenie czasu wolnego w celu załatwienia spraw osobistych czy też o urlop bezpłatny.

Ustawa trafi teraz do podpisu Prezydenta.

Zasiłek chorobowy – nowe warunki

Dzień wcześniej, 18 grudnia br. Sejm przyjął wszystkie pięć poprawek Senatu do Ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Cztery z poprawek miały charakter legislacyjno-redakcyjny, a ostatnia dotyczyła liczby lekarzy orzekających w drugiej instancji – w sprawach szczególnie skomplikowanych główny lekarz orzecznik albo jego zastępca będzie mógł skierować sprawę do ponownego rozpatrzenia przez orzekających łącznie trzech lekarzy orzeczników.

Utrata prawa do zasiłku chorobowego – nowe przesłanki

Nowelizacje przepisów określają też warunki, w których można stracić zasiłek chorobowy – stracić go będą mogły osoby, które podczas zwolnienia wykonują pracę zarobkową lub podejmują aktywność niezgodną z celem zwolnienia (z wyjątkiem drobnych czynności, np. zakupów) czy działania przedłużające chorobę (np. forsowny wyjazd podczas rekonwalescencji).

Przepisy ustawy wprowadzają także możliwość korzystania ze zwolnienia w jednym miejscu, a pracowania w drugim, o ile warunki pracy na to pozwalają.

Wnioski o pobyt przez system MOS i karty pobytu dla obywateli Ukrainy

Ustawa z 21.11.2025 r. o zmianie ustawy o cudzoziemcach oraz niektórych innych ustaw, która została 12 grudnia 2025 roku podpisana przez Prezydenta została opublikowana w dniu 22 grudnia 2025 r. w Dzienniku Ustaw. Celem ustawy jest wprowadzenie rozwiązań prawnych umożliwiających złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt za pośrednictwem systemu teleinformatycznego MOS. Ustawa umożliwia też uzyskanie przez obywateli Ukrainy posiadających PESEL UKR karty pobytu ważnej przez 3 lata.